Dân số là vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, mỗi địa phương và mỗi gia đình.

Trong giai đoạn mới, công tác dân số không chỉ dừng lại ở việc kế hoạch hóa gia đình mà đã chuyển mạnh sang cách tiếp cận “dân số và phát triển”, tập trung đồng thời vào quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi người dân và tạo nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững.

Thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các chương trình dân số đến năm 2030, thành phố Hải Phòng đang tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ về duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn, thích ứng với già hóa dân số và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. 

1. Duy trì mức sinh thay thế – nền tảng bảo đảm nguồn nhân lực cho tương lai

Ngày 13/02/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 291/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Bảo đảm mức sinh thay thế trên toàn quốc đến năm 2030. 

Trên cơ sở đó, UBND thành phố Hải Phòng đã ban hành Kế hoạch số 153/KH-UBND ngày 28/4/2026, đặt mục tiêu duy trì ổn định mức sinh thay thế, góp phần bảo đảm quy mô, cơ cấu dân số hợp lý, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực và phát triển bền vững của thành phố. Đến năm 2030, Hải Phòng phấn đấu tăng trung bình hằng năm từ 0,5% - 1,0% tổng tỷ suất sinh, trên 95% các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ được cung cấp thông tin về kết hôn, sinh con và 100% xã, phường, đặc khu triển khai hiệu quả chính sách hỗ trợ sinh con, nuôi con. 

Mỗi gia đình cần chủ động xây dựng kế hoạch sinh con phù hợp với tuổi, sức khỏe, điều kiện kinh tế, học tập, lao động và khả năng nuôi dạy con; hướng tới sinh đủ con, sinh con ở độ tuổi phù hợp, nuôi dạy con tốt và xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc.

Duy trì mức sinh thay thế không phải là áp đặt quyết định sinh con đối với mỗi cá nhân, mà là tạo môi trường, chính sách và điều kiện thuận lợi để người dân có quyền lựa chọn và thực hiện mong muốn sinh con phù hợp, đồng thời bảo đảm lợi ích lâu dài của gia đình và xã hội.

2. Nâng cao chất lượng dân số – đầu tư cho tương lai

Chất lượng dân số là yếu tố trực tiếp quyết định chất lượng nguồn nhân lực. Vì vậy, mỗi người dân cần chủ động chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần; nâng cao kiến thức về dinh dưỡng, sức khỏe sinh sản, phòng chống bệnh tật; thực hiện lối sống lành mạnh và chủ động tiếp cận các dịch vụ y tế.

Đặc biệt, tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn giúp nam, nữ thanh niên có thêm thông tin về sức khỏe sinh sản, bệnh di truyền, bệnh lây truyền và những vấn đề sức khỏe có thể ảnh hưởng đến cuộc sống hôn nhân, khả năng sinh con và sức khỏe của thế hệ tương lai.

Theo định hướng triển khai của Hải Phòng đến năm 2030, thành phố phấn đấu 90% nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn; 70% phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh ít nhất 4 bệnh bẩm sinh phổ biến và 90% trẻ sơ sinh được sàng lọc ít nhất 5 bệnh bẩm sinh phổ biến. 

Hãy chủ động khám sức khỏe trước hôn nhân – sàng lọc trước sinh – sàng lọc sơ sinh, bởi phát hiện sớm giúp tư vấn, can thiệp sớm, hạn chế nguy cơ bệnh tật và góp phần nâng cao chất lượng dân số ngay từ thế hệ đầu đời.

3. Thực hiện bình đẳng giới, từng bước giảm mất cân bằng giới tính khi sinh

Bình đẳng giới là một trong những nguyên tắc quan trọng của chính sách dân số và phát triển. Con trai hay con gái đều có giá trị như nhau, đều cần được yêu thương, chăm sóc, giáo dục và tạo cơ hội phát triển bình đẳng.

Mỗi gia đình cần loại bỏ tư tưởng trọng nam, khinh nữ; không lựa chọn giới tính thai nhi; không tuyên truyền, quảng bá hoặc thực hiện các hành vi can thiệp nhằm lựa chọn giới tính thai nhi trái quy định.

Hải Phòng đặt mục tiêu từng bước đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên; phấn đấu bình quân mỗi năm giảm ít nhất 0,4 điểm phần trăm tỷ số giới tính khi sinh, đồng thời tăng cường truyền thông để các cặp vợ chồng và nam, nữ thanh niên nhận thức đầy đủ về hệ lụy lâu dài của mất cân bằng giới tính khi sinh. 

Mỗi gia đình hãy yêu thương và trân trọng trẻ em gái; không lựa chọn giới tính thai nhi; cùng xây dựng xã hội bình đẳng, văn minh.

4. Chăm sóc sức khỏe sinh sản – chủ động bảo vệ sức khỏe của mỗi người

Nam, nữ trong độ tuổi sinh đẻ cần được tiếp cận đầy đủ, thuận tiện với thông tin và dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình; lựa chọn biện pháp tránh thai phù hợp, an toàn; chủ động phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục và mang thai ngoài ý muốn.

Thanh thiếu niên cần được trang bị kiến thức đúng đắn về giới tính, tình yêu, sức khỏe sinh sản và kỹ năng bảo vệ bản thân. Gia đình, nhà trường và xã hội cần phối hợp tạo môi trường giáo dục cởi mở, khoa học, phù hợp với từng lứa tuổi.

Mục tiêu không chỉ là sinh ít hay sinh nhiều, mà là mỗi người dân có kiến thức và điều kiện để sinh con an toàn, nuôi con khỏe mạnh, xây dựng gia đình hạnh phúc và có trách nhiệm với cộng đồng.

5. Chủ động thích ứng với già hóa dân số

Già hóa dân số là xu hướng tất yếu khi tuổi thọ ngày càng tăng và chất lượng cuộc sống được cải thiện. Đây vừa là thành quả của phát triển, vừa đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội, gia đình và cộng đồng.

Vì vậy, cần chuyển từ tư duy “chăm sóc người cao tuổi khi đã có bệnh” sang chủ động phòng bệnh, quản lý sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống người cao tuổi.

Mỗi gia đình cần quan tâm hơn đến ông bà, cha mẹ; khuyến khích người cao tuổi duy trì hoạt động thể chất phù hợp, chế độ dinh dưỡng hợp lý, khám sức khỏe định kỳ và quản lý các bệnh không lây nhiễm.

Theo định hướng của Hải Phòng, từ năm 2026, thành phố phấn đấu để 100% người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí hằng năm và lập hồ sơ theo dõi; đến năm 2030 có ít nhất 90% người cao tuổi được quản lý các bệnh không lây nhiễm.

6. Mỗi người dân là một chủ thể của công tác dân số và phát triển

Để thực hiện hiệu quả các mục tiêu dân số đến năm 2030, rất cần sự tham gia chủ động của mỗi gia đình và từng người dân.

Mỗi người dân hãy:

Chủ động tìm hiểu và chấp hành chính sách, pháp luật về dân số và phát triển. 

Thực hiện quyền và trách nhiệm trong việc kết hôn, sinh con, nuôi dạy con. 

Sinh con ở độ tuổi phù hợp, bảo đảm sức khỏe của mẹ và trẻ em. 

Chủ động khám sức khỏe trước khi kết hôn. 

Thực hiện sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh. 

Không lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức trái pháp luật. 

Tôn trọng và thực hiện bình đẳng giới; yêu thương, chăm sóc và tạo điều kiện phát triển bình đẳng cho con trai và con gái. 

Chủ động chăm sóc sức khỏe sinh sản, phòng tránh bệnh tật và mang thai ngoài ý muốn. 

Quan tâm, chăm sóc, bảo vệ và phát huy vai trò của người cao tuổi. 

Tích cực tham gia các hoạt động truyền thông, tư vấn, chăm sóc sức khỏe và các chương trình dân số tại địa phương. 

7. Chung tay vì Hải Phòng phát triển nhanh và bền vững

Dân số hôm nay chính là nguồn nhân lực của Hải Phòng ngày mai. Một chính sách dân số hiệu quả không chỉ hướng đến những con số về mức sinh, tỷ số giới tính hay tuổi thọ, mà cuối cùng phải hướng tới con người khỏe mạnh hơn, gia đình hạnh phúc hơn, nguồn nhân lực chất lượng cao hơn và xã hội phát triển bền vững hơn.

Thành phố Hải Phòng đang triển khai đồng bộ các chính sách mới về dân số và phát triển, trong đó tập trung vào những vấn đề cấp thiết như duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, khám sức khỏe trước hôn nhân, thích ứng với già hóa dân số và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.